O diecezji

Pierwsza z nich głosi, że została ona założona przez Bolesława Chrobrego w roku 1000, podczas zjazdu gnieźnieńskiego. Takie informacje można bowiem odnaleźć w Kronice Wielkopolskiej. Inni badacze uważają, że biskupstwo powstało dopiero w połowie XI wieku, z fundacji Kazimierza Odnowiciela. Trzecia teoria dowodzi, że powstanie biskupstwa w Płocku powiązane jest z pobytem na ziemiach polskich legatów papieskich, którzy przywieźli list od papieża Grzegorza VII do Bolesława Śmiałego. Na dokumencie tym widnieje data 20 kwietnia 1075 r. W korespondencji papiestwo zwraca uwagę na zbyt małą liczbę ośrodków kościelnym na ziemiach polskich. Innym źródłem poświadczającym prawdziwość ostatniej hipotezy jest udokumentowanie pod koniec wieku obecności w Płocku biskupa Stefana.

Uposażenie

Pierwsze informacje na temat uposażenia biskupstwa pochodzą z początku XIII w. Wiele informacji o uposażeniu diecezji znajduje się w dokumencie wystawionym przez księcia Konrada, pochodzącym podobno z 1203 roku, chociaż bardzie prawdopodobną datą jego powstania są lata -30-te XIII w. Być może właśnie około 1232 r. biskup Gunter starał się o zatwierdzenie przez papieża prawa posiadania swych posiadłości, w skład których wchodziły: terytorium pułtuskie (72 osady), gród w Świecku (45 osad), gród w Broku (19 osad), gród w Brańsku (8 osad), Łęki n. Bzurą, Popłacin n. Wisłą i Suchodół. Natomiast z późniejszych nadań pochodzą pozostałe posiadłości (około 100 wsi). Jak widać w połowie XIII w. w skład uposażenia biskupstwa wchodziło pięć okręgów grodowych ze 160 miejscowościami oraz około 90 wsi w okolicach Płocka, Płońska, Sierpca i Wyszogrodu.

Dawne i obecne granice diecezji

Pierwotny obszar diecezji mieścił się w granicach między Pojezierzem Mazurskim, rzekami: Pilicą, Bzurą i Wartą aż do granicy z Podlasiem. Po 1243 roku diecezja graniczyła z diecezją pomezańską i warmińską, z biskupstwem wileńskim, z biskupstwem wołyńskim, z diecezją poznańską i biskupstwem włocławskim.

W 1633 r. na mocy uzgodnień między biskupem płockim Stanisławem Łubieńskim i biskupem włocławskim Maciejem Łubieńskim cztery parafie: Nowogród, Ciechocin, Dobrzejewice i Złotoryja zostały przeniesione z obszaru diecezji płockiej do diecezji włocławskiej.

Po III rozbiorze terytorium diecezji ulegało zmianom. W 1800 r. papież Pius VII włączył do diecezji warszawskiej sześć parafii dekanatu radzymińskiego. Innych 19 parafii włączono do powstałej wtedy diecezji lubelskiej. Wymienione powyżej parafie, które w 1633 r. zostały włączone do diecezji wrocławskiej, w 1818 roku, za wyjątkiem Złotoryi, powróciły do diecezji płockiej. Przyłączono także wtedy do Płocka parafie Szpetal, Chełmicę, Ostrowite i Bobrowniki. Także w 1818 r., kosztem diecezji płockiej, przyłączono do diecezji sejneńskiej trzy dekanaty: wąsoski, wizneński oraz łomżyński, a część parafii przynależnych do Płocka weszła w skład archidiecezji warszawskiej.

Rok 1925 przyniósł kolejne zmiany. Do diecezji włocławskiej włączono parafie Szpetal, Chełmicę, Ostrowite i Bobrowniki oraz dwa dekanaty: lipnowski i mazowiecki, natomiast do diecezji łomżyńskiej włączono dalsze trzy dekanaty: czyżewski, ostrowski i ostrołęcki.

Ostatnia reorganizacja miała miejsce w 1992 r. Na rzecz diecezji łomżyńskiej odłączono 31 parafii, na rzecz diecezji łowickiej siedem. Jedna z parafii weszła w skład nowej diecezji warszawsko-praskiej.

Organizacja terytorialna

Aż do epoki rozbiorów diecezja płocka podzielona była na trzy archidiakonaty: płocki, dobrzyński i pułtuski. Od drugiej połowy XII w. archidiakonaty dzielone były na dekanaty. Nie można dziś szczegółowo określić dawnych dekanatów diecezji płockiej, jednak na podstawie informacji z początku XV w., pochodzących ze statutów kapitulnych biskupa Jakuba z Korzkwi, można przypuszczać, że sieć dekanatów była rozbudowana. W dokumentach tych znajdujemy wzmianki o dziekanie lipnickim Stanisławie oraz o dekanacie czerwińskim. Z późniejszych źródeł, także pochodzących z XV wieku, można wyłuskać informację o istnieniu dekanatów: łomżyńskiego, zawkrzeńskiego i pułtuskiego. Przypuszcza się, że w połowie XV w. w skład diecezji płockiej wchodziło 12 dekanatów: dobrzyński, rypiński, lipnowski, michałowski, płocki, czerwiński, zawkrzeński, ciechanowski, pułtuski, łomżyński, wizneński i nurski. 

Nowy podział dekanalny wprowadził biskup Erazm Ciołek na początki XVI wieku, a usprawnieniem funkcjonowania dekanatów zajął się także pod koniec XVII wieku biskup Andrzej Chryzostom Załuski. Podzielił on diecezję na 31 dekanatów.

Parafie

Parafie powstawały na terenie ziemi płockiej już na przełomie XI i XII wieku. Najczęściej fundatorami kościołów byli biskupi, instytucje kościelne, królowie oraz szlachta. Fundator wydzielał na potrzeby parafii odpowiednie beneficjum oraz sprawował opiekę nad kościołem.

Znaczna część parafii na ziemiach dobrzyńskiej, wyszogrodzkiej, zakroczymskiej, zawkrzeńskiej, ziemi ciechanowskiej czy warszawskiej powstała w XIV wieku. W pierwszej połowie XV w. na północ od Bugu powstały parafie w Czyżewie, Pniewie, Rosochatem, Wąsewie, Wroniach, Zarębach i Zatorach, także część parafii na południe od Narwi, poza pięcioma parafiami wcześniej istniejącymi, została utworzona w pierwszym ćwierćwieczu XV stulecia. Natomiast na ziemi wiskiej prawie wszystkie parafie powstały około połowy XV w., a na południe od Bugu większość parafii utworzono dopiero w drugiej połowie XV w.

Fundacje parafii na ziemiach Mazowsza wiązały się z rozwojem osadnictwa na tych terenach. Na ziemi płockiej, dobrzyńskiej i zawkrzeńskiej, które były najlepiej rozwinięte, parafie powstały najwcześniej. Jak dowiadujemy się z dokumentu wysłanego do Rzymu z datą 1630 r. na interesującym nas obszarze istniało 326 parafii, w dokumentach z 1692 r. widnieje liczba 311 parafii, zaś w 1704 r. mamy 304 kościoły parafialne i 108 kościołów filialnych oraz kaplic. Różnice widoczne w podanych powyżej wartościach były wynikiem na przykład łączenia parafii. Kolejne zmiany w liczbie parafii, które przynależały do diecezji, wiążą się z opisywanymi wcześniej reformami terytorialnymi. W 1820 r. diecezja liczyła 265 parafii, a w 1925 tylko 225.

Kapituła katedralna i kapituły kolegiackie

Kapituła katedralna w Płocku

Na przełomie XI i XII wieku w Płocku powstało Kolegium kapitulne, które w XII w. składało się najpewniej z sześciu godności: prepozytura, scholasteria, kustodia, dziekania, archidiakonia, kantoria i 18 kanonii.

Od początku XII w. mamy do czynienia z systemem prebendalnym. Do godności prałackich przybyły jeszcze prebendy: kanclerza, archidiakona dobrzyńskiego i archidiakona pułtuskiego. W ciągu wieków zwiększała się liczba kanonikatów, w połowie XVIII stulecia wynosiła ona 27. Ich częściowa redukcja nastąpiła za czasów biskupa Michała Jerzego Poniatowskiego, a następnie w 1819 r., w wyniku przekształceń w kapitule katedralnej w Płocku, pozostały cztery prałatury: prepozyta, archidiakona płockiego, archidiakona pułtuskiego, kustosza oraz osiem kanonii (stanowiska te w 1903 roku przyjęły nazwy: prepozyta, archidiakona, dziekana i scholastyka).

Kapituła kolegiacka w Pułtusku

Kapituła kolegiacka w Pułtusku powstała 5 lutego 1449 r. decyzją biskupa Pawła Giżyckiego. W skład kapituły weszły trzy prałatury: prepozyt, archidiakon, dziekan oraz dziesięć kanonii. Dzięki staraniom biskupa Michała Jerzego Poniatowskiego ustanowiono w Pułtusku sufraganii, połączonej z prepozyturą i objęto w posiadanie jej uposażenie.

W roku 1819 r. zlikwidowano prepozyturę, a w jej miejsce powołano kustodię. Zmniejszyła się także wtedy liczba kanoników. Dopiero Prymas Polski kardynał Stefan Wyszyński na prośbę biskupa płockiego Bogdana Sikorskiego, 31 października 1967 r., zwiększył liczbę prałatur do czterech, kanonii zaś do ośmiu oraz ustanowił na nowo godność prepozyta, wzbogacił ją tytułem infułata.

Kapituła kolegiaty św. Michała w Płocku

Kapituła powstała w drugiej połowie XII w. , jej fundatorką była druga żona Wojsława, która ufundowała kolegiatę pod wezwaniem Najświętszej Maryi Panny z prałaturą prepozyta i czteroma kanoniami. W 1731 r. kapituła została przeniesiona do kościoła parafialnego św. Bartłomieja, zlikwidowano ją w 1819 r.

Synody

Synod to najstarsza forma kierowania wspólnotami chrześcijańskim. Synody zwoływane są przez biskupów ordynariuszy, ich częstotliwość regulowały przepisy prawa kościelnego. Pierwsze informacje o synodzie diecezjalnym można odnaleźć na początku XIII w – w 1216 r., po soborze laterańskim IV, biskup Gedko zwołał synod, w którym uczestniczył w charakterze legata papieskiego arcybiskup Henryk Kietlicz.

Synody kończą się zazwyczaj wydaniem statutów synodu. Jeden z takich statutów został wydany na synodzie w 1423 roku przez biskupa Jakuba z Korzkwi. Jest to zbiór praw, nazywany także kodyfikacją płocką. W skład tego dokumenty weszły statuty synodalne, statuty kapitulne i rozporządzenia biskupa, które uzupełniono statutami synodu prowincjalnego wieluńsko-kaliskiego z 1420 r.

W diecezji płockiej dotychczas odbyły się 43 synody diecezjalne. Papież Jan Paweł II uroczyście przewodniczył zamknięciu przedostatniego synodu, podczas swego pobytu w Płocku w 1991 r. Ostatni synod diecezjalny miał miejsce w Płocku w październiku 2012 roku.

Szkoła katedralna i Seminarium Duchowne

Wraz z utworzeniem diecezji na ziemi płockiej rozpoczął się rozwój kulturalny tych terytoriów. Najbardziej znaczące ośrodki kultury znajdowały się w Płocku i Pułtusku. W Płocku utworzono szkołę katedralną, w której naukę pobierało od kilku do kilkunastu chłopców, którzy mieli zostać duszpasterzami. Nie dysponujemy dokładnymi informacjami o programie nauczania w szkole katedralnej, dopiero źródła pochodzące z 1555 r. podają, że nauczano w niej filozofii, teologii i prawa. Wychowankowie placówki uczestniczyli także w życiu parafii, brali udział w nabożeństwach odprawianych w płockiej katedrze. W drugiej połowie XVII w. znaczenie szkoły osłabło na rzecz powstającego w tym czasie Seminarium Duchownego w Pułtusku.

Seminarium Duchowne w Pułtusku

Jedna z uchwał Soboru Trydenckiego z 15 lipca 1563 r. głosiła potrzebę zakładania nowych seminariów duchownych. Dzięki staraniom biskupa Wojciecha Baranowskiego (1590-1606), na mocy wytycznych synodu z 1593 r., opodatkowano na cel powstania seminarium najbogatsze beneficja w diecezji płockiej. Seminarium prowadzone przez jezuitów powstało 9 września 1594 r. Pierwsza połowa XVII w. była dla seminarium czasem trudnym, jego działalność została wtedy dwukrotnie zawieszona (raz z powodu pożaru, drugi raz z powodu przekazania przez biskupa Andrzeja Stanisława Kostkę Załuskiego obowiązków nauczania kapłanom diecezjalnym). Od 1732 r. aż do końca istnienia seminarium, czyli do 1865 roku, nauczaniem zajmowali się kapłani diecezjalni.

Seminarium Duchowne w Płocku

6 maja 1710 r. na mocy decyzji biskupa płockiego Ludwika Bartłomieja Załuskiego powstało seminarium w Płocku. Jego powstanie możliwe było dzięki pomocy finansowej sufragana chełmińskiego biskupa Seweryna Szczuki.

Nauczaniem w seminarium zajęli się sprowadzeni w tym czasie do Płocka misjonarze św. Wincentego a Paulo. Początkowo seminarium mieściło się w kamienicy „Pod Trąbami”, pod koniec XVIII w. przeniesiono je do opactwa św. Wojciecha naprzeciwko katedry.

W roku 1865 r. połączono oba seminaria, dwa lata później szkoła po raz kolejny została przeniesiona, tym razem do klasztoru poreformackiego. W tym budynku, rozbudowanym zwłaszcza dzięki staraniom bł. arcybiskupa Antoniego Juliana Nowowiejskiego, seminarium duchowne ma swoją siedzibę do dzisiaj.

Cytat dnia

„Drzwi zbawienia zostały otwarte i to od człowieka zależy, czy zechce przez nie przejść”

Bp Piotr Libera
Polecamy
Księga XLIII Synodu Diecezji Płockiej

Księga „Gdzie jest Bóg, tam jest przyszłość”. XLIII Synod Diecezji Płockiej składa się z trzech części. W pierwszej zamieszczono 14 dekretów synodalnych (dokumentów głównych), opracowanych przez właściwe komisje synodalne. W drugiej części Księgi synodalnej znalazły się: statuty instytucji, instrukcje, regulaminy i wytyczne. W części trzeciej, oprócz nieodzownego materiału prawnego (Dekret Biskupa Płockiego, zwołujący Synod; Regulamin Synodalny itp.), zamieszczony został List pasterski Biskupa Płockiego na Wielki Post 2013 „Synod szkołą wędrowania z Kościołem, w Kościele i dla Kościoła”, wspomniany List pasterski na Niedzielę Synodalną, a także liczne, bogate w treści homilie i przemówienia Biskupa Piotra, wygłaszane podczas Sesji Plenarnych Synodu oraz przy innych okazjach, wykorzystywanych przez Biskupa dla krzewienia idei synodalnej w Diecezji.

zobacz więcej
Proszę wpisać godzinę w prawidłowym formacie
SZUKAJ |
Wyślij intencję

Wypełnij poprawnie wszystkie pola

Błąd serwera, spróbuj ponownie!



Tu możesz wysłać intencję modlitewną. Otrzymają ją wybrane zgromadzenia zakonne i wspólnoty.

Dziękujemy za wysłanie intencji
Zapisz

Ta strona używa COOKIES. Z pomocą cookies zbieramy dane jedynie w celach statystycznych. Możesz usunąć pliki cookies z dysku twardego a także zablokować ich zapisywanie poprzez zmianę ustawień swojej przeglądarki.

x